Over de stamboom Harmsma

Zoals de naam al doet vermoeden, komt deze naam uit het noorden van Nederland. Je kunt gerust stellen dat alle Harmsma's hun roots in het noorden hebben liggen. De Groningse familie komt uit oost-Groningen, tegen de Eems aan. De Friese familie komt voornamelijk uit oost- en zuidoost-Friesland. In de stamboom komen daarom plaatsnamen als Beetsterzwaag, Beets, Ureterp, Lippenhuizen, Akkrum, Oldeboorn, Hemrik, Gorredijk, Noordwolde, Drachten, en ook Holwierde en Winsum veel voor.

Harmsma klinkt als een hele normale Friese naam, een die ongetwijfeld veel zal voorkomen. Toch is dit niet waar. Er leven begin 21e eeuw in Nederland ongeveer 2500 mensen die Harms heten, en er zijn zo’n 4000 Harmsen’s, 2000 Hamstra’s en 500 Hamersma’s.
En de naam Harmsma? Bij de volkstelling van 1947 stonden er 125 Harmsma’s in Nederland ingeschreven (waarvan 85 in Friesland), en bij een telling van de Gemeentelijke Basisadministratie in 2007 waren het er 182. In Nederland zijn er vandaag de dag minder dan 200 Harmsma’s, en wereldwijd zijn er zoals eerder gemeld slechts 225 Harmsma’s. Voor een stamboomonderzoeker is dat ideaal. Elk stukje informatie met de naam Harmsma is vrij snel te linken aan de stamboom, in dit geval aan de Friese of Groningse familie. Namen als Harmsen, maar ook namen als Van Harinxma thoe Slooten zijn in dat opzicht veel minder leuk om uit te zoeken.
Het achtervoegsel -ma en -sma komt veel voor in Friesland. Letterlijk betekent dit “mens van”, en wordt het vooral gebruikt om aan te geven van wie men afstamt. Harmsma betekent dus “mens van Harm”. Daarom zijn er ook vaak namen als Rinzema, Jellema, Riemersma, en Al-bertsma. In andere landen/talen zie je deze variant ook vaak terugkomen. Denk maar aan na-men als Johnson en Johansen. Dit zijn zgn. patroniemen.
In Friesland zie je ook vaak het achtervoegsel -stra gebruikt worden, en dat verwijst van oorsprong naar een geografische plek. Dit levert achternamen op als Dijkstra, Terpstra, en Veenstra. Door de eeuwen heen, zijn er echter ook allerlei varianten ontstaan, zoals Dijksma, Postma, Bokma en Brilstra.

Zover valt na te gaan zijn er drie personen geweest die begin 19e eeuw de achternaam Harmsma hebben gekozen.

1) Allereerst de broers Albert Harms en Kornelis Harms. In het gezin van Harm Alberts en Grietje Kornelis zien we drie kinderen: een dochter Hailke Harms, en daarna nog twee zonen die in eerste instantie Albert Harms en Kornelis Harms heten (geboren/gedoopt rond resp. 1759 en 1763). Ze wonen in Holwierde vlakbij Bierum, wat vandaag de dag de gemeente Eems-delta in Groningen is. Deze twee broers zijn een jaar of 50 als het gebruik van achternamen verplicht wordt. In de huwelijksakten van hun kinderen zien we dat zij beiden steevast de achternaam Harmsma zijn gaan gebruiken. Hun zus Hailke Harms trouwt met Focke Jacobs en heeft een andere achternaam.
Helaas zijn in de loop van de tijd in Groningen veel archieven verloren gegaan, waardoor de betreffende Aktes van Naamsaanneming niet meer te vinden zijn. Hun nakomelingen noemen we de Groningse familie Harmsma.

2) Ten tweede Hil(tje) Thijsses Thijsma (Tijsma). Zij neemt in 1811 de achternaam Harmsma aan voor haar zoontje Thijs. Hil woont in het Friese Balk (Gaasterland), is geboren op 5 januari 1791 te Kortehemmen, en overleden op 17 april 1879 te Balk (als Hittje Tijsses Tijsma). Zij heeft uiteindelijk meer dan tien kinderen gekregen met Pier Durks Piersma, maar voordat zij in 1815 in Balk met hem trouwde heeft zij eind december 1811 een zoon Thijs gebaard. Voor dit voorkind Thijs heeft zij op de laatste dag van 1811 de achternaam Harmsma laten vastleggen. Het is niet bekend wie de vader van deze Thijs is, maar frappant is wel dat Hil’s vader ook Thijs heet.

3) En ten derde Rinse Harmens. Rinse woont begin 19e eeuw met zijn vrouw Martijntje Annes en kinderen in het Friese Beets tegen Beetsterzwaag aan. Hij is bijna 60 jaar oud als hij op 11 februari 1812 de achternaam Harmsma laat vastleggen. Zoals uit de akte blijkt, woont Rinse met zijn gezin in Beets (bij Beetsterzwaag) en alleen zijn tweede zoon Anne woont in Beetsterzwaag zelf. Voor de volledigheid legt Anne daarom ook zelf vast dat zijn vader nog in leven is (waardoor hij niet zelf een achternaam hoeft vast te leggen). Hun nakomelingen noemen we de Friese familie Harmsma.

 Er valt uiteraard nog veel meer te vertellen over de families Harmsma. Geïnteresseerd? Neem contact op met de samensteller van de stamboom, tevens de webmaster. Dit kan via ronald@harmsma.info.